Już niedługo czas kolędowania, kiedy świat na chwilę staje na głowie, a ulice i domy wypełniają się barwnym, głośnym i pełnym symboli ludowym teatrem. W tym porządku odwróconego świata szczególne miejsce zajmują „Herody”, a w niej postać Turka – obcego, groźnego i zarazem komicznego.
Prezentowana czapka Turka, wykonana w 2018 roku jest elementem stroju kolędniczego, który łączy tradycję z indywidualną inwencją twórców. Forma nakrycia głowy przyciąga uwagę bogactwem kolorów, połyskiem brokatowych powierzchni, licznymi bombkami i koralikami. Przesada i dekoracyjność nie są tu przypadkowe – w kolędowaniu strój ma działać z daleka, olśniewać i wywoływać śmiech.
Postać Turka w grupie Herodów symbolizuje „innego” – przybysza z zewnątrz, często przedstawianego jako butny i wojowniczy. Jednak w ludowym teatrze kolędniczym jego groźność zostaje rozbrojona. Przerysowana czapka, balansująca na granicy kostiumu i karnawałowej maski, pozbawia go powagi i zamienia w figurę żartu. To właśnie poprzez takie rekwizyty kolędnicy komentowali świat, oswajali lęki i wyśmiewali to, co obce lub niezrozumiałe.
Czapka Turka z naszych zbiorów jest więc czymś więcej niż tylko fragmentem stroju. To świadectwo żywej tradycji kolędniczej, w której humor, kolor i teatralna przesada służą opowiadaniu o relacjach między „swoim” a „obcym”. Pokazuje także, że obrzędowe przebranie pozostaje przestrzenią twórczej wolności – miejscem, gdzie kolejne pokolenia dopisują własne znaczenia do dawnych form.
IR PZ 285/2020
