Pretekstem do tego obiektu jest 69. rocznica wystawienia w „Piwnicy pod Baranami” pierwszego programu kabaretowego – „Polskiej Stajni Narodowej” (1956) – który na trwałe zapisał się w historii polskiej kultury jako przestrzeń ironii, absurdu i inteligentnego wyśmiewania rzeczywistości.
Prezentowany hełm, nawiązujący formą do pruskiej pikielhauby, był elementem kolędniczego stroju przebierańców. W tradycyjnym kolędowaniu przebranie zawsze pełniło funkcję znaku odwróconego świata – miało bawić, prowokować, a często także ośmieszać władzę, obcych czy to, co budziło lęk i respekt. Stylizacja wojskowego hełmu w kontekście obrzędowym pozbawia go powagi, zamieniając symbol siły i dyscypliny w rekwizyt ludowego teatru.
Kolędnicy, podobnie jak artyści kabaretowi, posługują się maską, kostiumem i humorem, by mówić o sprawach ważnych w sposób zawoalowany. Przebranie pozwala na krytykę i drwinę, które w innej formie mogłyby być nie do pomyślenia. W tym sensie kolędowanie i kabaret spotykają się w jednym punkcie – w tradycji śmiechu jako narzędzia komentarza społecznego.
Kolędniczy hełm z naszych zbiorów jest więc nie tylko fragmentem dawnego stroju obrzędowego, ale także świadectwem ciągłości kultury wyśmiewania i gry z symbolami – od wiejskich kolędników, przez ludowy teatr, aż po krakowski kabaret. To dowód na to, że humor i przebranie od pokoleń pomagają oswajać rzeczywistość i patrzeć na nią z dystansem.
IR PO 288/2016 – Hełm stylizowany na pruski Pikielhauba
